Bedrijfspand

Een ondernemer exploiteert sinds 1966 twee winkels - een boekhandel en een kledingzaak - in één pand. Hij is op huwelijkse voorwaarden gehuwd en zijn echtgenote werkt mee in de onderneming, die voorheen van haar ouders was. De parterre van het pand is in gebruik in de onderneming. De eerste en tweede verdieping gebruiken de ondernemer en zijn echtgenote als woning. Het pand is kadastraal één geheel. De woning heeft eigen opgangen en beschikt over eigen sanitair.

Juridische eigendom

De juridische eigendom van het pand berust bij de echtgenote, terwijl de ondernemer het pand op de ondernemingsbalans heeft staan. In 2002 staakt hij de onderneming. Rechtbank ’s-Gravenhage beslist dat de ondernemer, in tegenstelling tot wat in de huwelijkse voorwaarden staat, toch de economische eigenaar van het pand is.

Economisch eigenaar

Bij deze beslissing neemt de rechtbank het volgende in aanmerking:

• De ondernemer heeft zijn onderneming vanaf 1964 in het pand uitgeoefend. Hij is dat blijven doen nadat zijn echtgenote het pand in 1966 van haar vader had gekocht.
• De ondernemer heeft het pand vanaf 1966, kennelijk met instemming van zijn echtgenote, opgenomen op de ondernemingsbalans.
• De ondernemer heeft ieder jaar de kosten en lasten van het pand met inbegrip van de afschrijvingen op de aanschaffingsprijs en de geactiveerde kosten van de verbouwing, ten laste van de ondernemingswinst gebracht.
• De ondernemer was niet verplicht tot enige vergoeding aan zijn echtgenote voor het gebruik van de bedrijfsruimte, en heeft haar daarvoor ook nooit enige vergoeding betaald.

Stakingswinst

Volgens de rechtbank behoort het verschil tussen de waarde in het economische verkeer en de boekwaarde, zijnde een bedrag van € 213.779, tot de stakingswinst. De ondernemer is het niet eens met deze beslissing en gaat in hoger beroep. Zijn echtgenote is inmiddels overleden. Zij had geen testament, dus de eigendom van het pand is van rechtswege overgegaan op de ondernemer.

Eigendom pand

Het hof beslist dat de echtgenote zeer gehecht was aan het pand dat van haar ouders was geweest en dat de ondernemer de economische eigendom niet door een enkel wilsbesluit kan hebben verkregen. Het pand was en bleef, zowel in juridische als economische zin, eigendom van de echtgenote.

Meerwaarde en schadeloosstelling

De ondernemer heeft het pand vanaf 1966 onterecht op zijn balans geactiveerd en hoeft dus niet af te rekenen over de meerwaarde. Wel moet hij de Belastingdienst schadeloos stellen voor onder meer de in het verleden ten onrechte geclaimde afschrijvingen en het renteverlies. Deze schadeloosstelling wordt door het hof in goede justitie vastgesteld op een bijtelling in 2002 van € 70.000.